Kompetensiyalar bo‘yicha suhbat (Competency-based interview, CBI) – zamonaviy rekrutmentda faol qo‘llaniladigan nomzodlarni baholashning eng samarali va tuzilmali usullaridan biri.
Oddiy qilib aytganda, bu suhbatda odamning o‘zi haqida nima deyishi emas, balki o‘tmishda muayyan ish vaziyatlarida qanday harakat qilgani baholanadi.
Kompetensiyalar nima?
Kompetensiyalar – shunchaki bilim yoki tajriba emas.
Bu quyidagilar yig‘indisi:
- ko‘nikmalar;
- xulq-atvor modellari;
- qaror qabul qilish usullari;
- ish natijasiga ta’sir qiladigan shaxsiy fazilatlar.
Masalan:
- mas’uliyat;
- yetakchilik;
- tahliliy fikrlash;
- muloqot;
- stressga chidamlilik;
- natijaga yo‘naltirilganlik.
Kompetensiyalar bo‘yicha suhbatning mohiyati nimada?
Asosiy tamoyil juda oddiy:
o‘tmishdagi xatti-harakat = kelajakdagi xatti-harakatning eng yaxshi bashorati
Quyidagi savollar o‘rniga:
- «Nimalarni bilasiz?»
- «Qanday ko‘nikmalaringiz bor?»
quyidagi savollar beriladi:
- «…bo‘lgan vaziyat haqida gapirib bering»
- «…qanday qilganingizga misol keltiring»
- «…bo‘lganda nima qildingiz?»
Savollarga misollar
1. Mas’uliyat haqida
- Xatoga yo‘l qo‘ygan vaziyatingiz haqida gapirib bering. Nima qildingiz?
2. Jamoada ishlash haqida
- Jamoadagi nizoga va uni qanday hal qilganingizga misol keltiring.
3. Stressga chidamlilik haqida
- Eng murakkab loyihangiz va muddatlar bosimini qanday yengganingiz haqida gapirib bering.
4. Qaror qabul qilish haqida
- Vazifani hal qilishning bir nechta varianti bo‘lgan vaziyatni tasvirlab bering. Qanday tanladingiz?
Nima uchun bu usul oddiy suhbatdan yaxshiroq ishlaydi?
Oddiy suhbat ko‘pincha shunday ko‘rinadi:
- nomzod «qanday bo‘lishi kerakligi» haqida gapiradi;
- rekruter ideal, lekin mavhum javoblar oladi.
Kompetensiyalar bo‘yicha suhbat quyidagilarga imkon beradi:
- nazariyadan haqiqiy keyslarga o‘tish;
- e’lon qilingan ko‘nikmalarni emas, haqiqiy tajribani ko‘rish;
- fikrlash mantiqini baholash;
- stressli vaziyatlardagi xatti-harakatni tushunish.
Kompetensiyalar bo‘yicha suhbat qanday o‘tkaziladi?
Jarayon odatda shunday ko‘rinadi:
1. Asosiy kompetensiyalar belgilanadi
Masalan:
- muloqot;
- yetakchilik;
- tahlil;
- jamoada ishlash.
2. Har bir kompetensiya uchun savollar tuziladi
3. Suhbatning yagona tuzilmasidan foydalaniladi
Barcha nomzodlarga bir xil savollar beriladi.
4. Baho shkala bo‘yicha qayd etiladi
Masalan:
- 1 – past daraja;
- 3 – o‘rtacha;
- 5 – yuqori.
STAR usuli – suhbatning asosi
Nomzodlarning javoblari ko‘pincha STAR modeli bo‘yicha tahlil qilinadi:
- S (Situation) – vaziyat
- T (Task) – vazifa
- A (Action) – harakatlar
- R (Result) – natija
Agar nomzod natijasiz faqat vaziyatni aytib bersa, javob to‘liq emas deb hisoblanadi.
Nomzodlarning ko‘p uchraydigan xatolari
Bunday suhbat paytida nomzodlar ko‘pincha:
- umumiy iboralar bilan gapiradi («biz jamoada ishladik»);
- aniq misollar keltirmaydi;
- o‘z harakatlarini jamoa harakatlari bilan adashtiradi;
- natijani tasvirlab bera olmaydi;
- amaliyot o‘rniga nazariyaga o‘tib ketadi.
Rekruterlarning ko‘p uchraydigan xatolari
Usul samaradorligini yo‘qotadi, agar:
- tuzilmasiz umumiy savollar berilsa;
- javoblar qayd etilmasa;
- suhbat oddiy gurungga aylansa;
- baholash shkalasidan foydalanilmasa;
- barcha nomzodlar uchun bir xil savollar bo‘lmasa.
Kompetensiyalar bo‘yicha suhbat qayerda qo‘llaniladi?
Bu usul ayniqsa quyidagilar uchun samarali:
- IT va digital lavozimlar;
- rahbarlik lavozimlari;
- savdo;
- HR va ma’muriy funksiyalar;
- xalqaro kompaniyalar;
- ommaviy va o‘rta darajadagi tanlov.
Usulning afzalliklari
- yuqori xolislik;
- subyektiv fikr ta’sirining kamayishi;
- nomzodlarni solishtirish imkoniyati;
- ishdagi xatti-harakatni bashorat qilish;
- tuzilmali baholash jarayoni.
Usulning kamchiliklari
- tayyorgarlik talab qiladi;
- oddiy suhbatdan ko‘proq vaqt oladi;
- eng boshlang‘ich lavozimlar uchun har doim ham mos kelmaydi;
- rekruterlarni o‘qitishni talab qiladi.
Xulosa o‘rniga
Kompetensiyalar bo‘yicha suhbat – «intuitiv ishga olish»dan nomzodlarni tizimli baholashga o‘tish.
Uning asosiy qadri shundaki, u odamning o‘zini qanday tasvirlashini emas, balki ish vaziyatlarida haqiqatan qanday harakat qilishini ko‘rish imkonini beradi.
Zamonaviy rekrutmentda aynan shu yondashuv sifatli xodim tanlash standartiga aylanmoqda, ayniqsa ishga olishdagi xato qimmatga tushadigan joylarda.
Qisqasi: kompetensiyalar – so‘zlar emas, xatti-harakat. Kompetensiyalar bo‘yicha suhbat esa shu xatti-harakatni ko‘rish usuli.
Biz taqdim etadigan har bir nomzod kompetensiyalar bo‘yicha baholashdan o‘tadi. Batafsil – xodimlarni tanlash sahifasida.
